Gastropoden (5)

Vaginella acutissima, een nieuwe pteropode voor de Miste-fauna
Afzettingen WTKG 28, 2007 (3), 61;
Henri Jansen

Naar aanleiding van een artikel van Arie Janssen in Afzettingen 28 (2), realiseerde ik me dat ik de afgelopen winter tussen het Mistegruis, ontsluiting 2003, een pteropode, Vaginella sp., had gevonden die op geen enkele manier leek op de door Arie afgebeelde Vaginella’s in het Misteboek. Het exemplaar heeft een ongebruikelijke hoogte/breedte-verhouding en ziet er derhalve zeer slank uit. De protoconch is afgebroken en dan nog is het exemplaar 6,5 millimeter hoog en bij de mondopening 1,5 millimeter breed. Ik heb er een foto van gemaakt en deze aan Arie gemaild. Per omgaande kreeg ik van hem dit bericht terug:

“Je hebt hier het eerste exemplaar te pakken van de soort Vaginella acutissima Audenino, 1897, beschreven uit het Midden-Mioceen (Langhian) van Monte Capuccino (bij Turijn). Deze pteropood is tot op heden alleen bekend uit het Mediterrane bekken (uiterst algemeen in sommige afzettingen in Italië, Malta, Sicilië en Cyprus). Bij mijn zojuist aangevangen bewerking van de Aquitaine pteropoden heb ik de eerste exemplaren gevonden van buiten het Middellandse zeegebied (ook Langhian), en derhalve is jouw vondst een logische uitbreiding naar het Noordzee bekken.”

Hij wou het exemplaar onmiddellijk ruilen met honderd stuks van dezelfde soort van Malta, uiteraard veronderstel ik met protoconch of niet? (Helaas niet, nee)

Systematiek
Pteropoda; tegenwoordig niet meer officiële, maar nog veel gebruikte naam voor een groep mariene gastropoden, waarbij de voet zich heeft ontwikkeld in de vorm van brede, dunne, vleugelachtige organen (parapodia, waarmee ze zwemmen of beter, zich in evenwicht houden in de waterkolom, meestal ver onder het oppervlak van de zee en die ook dienen voor de zuurstofvoorziening). De pteropoda of vleugelslakken (ptero = vleugel, poda = voet, gevleugelde voeten) zijn tegenwoordig onderverdeeld in twee subordes, die van de Gymnosomata - schelploze vleugelslakken en de orde van de Thecosomata - schelpdragende vleugelslakken. In het Engels gebruiken ze de gevleugelde naam Seabutterflies.

phylum Mollusca Linnaeus, 1758
klasse Gastropoda Cuvier, 1797
onderklasse Orthogastropoda Ponder & Lindberg, 1995
superorde Heterobranchia Burmeister, 1837
orde Euthyneura Spengel, 1881
suborde Thecosomata de Blainville, 1824
infraorde Euthecosomata Meisenheimer, 1905
superfamilie Cavolinioidea Gray, 1850
familie Cavoliniidae Gray, 1850
genus Vaginella Daudin, 1800
soort acutissima Audinino, 1897