Gastropoden (4)

Enkele bijzondere vondsten in de Pliocene schelpenlaag van Steendorp (I)
Afzettingen WTKG 27, 2006 (4), 86;
Henk Jan van Vliet

In de kleigroeve van Steendorp, ongeveer 25 kilometer ten zuidwesten van Antwerpen, wordt al tenminste enkele tientallen jaren Oligocene klei gewonnen. Voor 1980 gebeurde dit in een grote kleigroeve aan de Blauwhofstraat waar ook de fabriek zelf staat. Momenteel wordt deze groeve opgevuld met zand uit de havendokken bij Doel. Na 1980 is men begonnen aan de andere zijde van de weg. Er zijn duidelijke verschillen tussen de oude en de nieuwe groeve, zowel wat exploitatiewijze betreft als het boven de klei liggende profiel.

In de nieuwe groeve wordt de klei in slechts één etage gewonnen. Zowel de overgangslaag als de donkergekleurde glauconietzanden ontbreken hier. De Pliocene schelpenlaag ligt direct op de Oligocene klei. Dit heeft gevolgen voor de toestand van deze laag: aangezien het grondwater niet door de klei kan dringen, is de schelpenlaag hier zeer modderig en nat. Ik heb de indruk dat er meer gastropoden (Neptunea; Hinia) zijn te vinden; tevens is de bivalve Angulus hier algemeen, terwijl ik deze nooit aan de overzijde heb gevonden.
De schelpenlaag van de oude en de nieuwe groeve vertoont veel overeenkomsten met eenzelfde laag in de groeven van Tielrode en Kruibeke.

Een bijzondere gastropode in de nieuwe groeve


Na 1980 werd geen klei meer gegraven in de oude groeve; pas na 15 jaar ben ik opnieuw naar Steendorp gegaan om in de nieuwe groeve te zoeken. In 2000 vond ik er een Ficus conditus subintermedius. Deze soort, algemeen in het Mioceen van Nederland en Belgie, is echter zeer zeldzaam in het Plioceen. Het gaat om een schelp van drie centimeter. De laatste winding is afgebroken. Volgens Marquet komt Ficus conditus slechts ‘uiterst zeldzaam’ (Marquet, 1998) voor in de Zanden van Katten-dijk en de zanden van Luchtbal (persoonlijke mededeling) - het zou dus om een verspoeld exemplaar gaan. Inderdaad is de sculptuur weinig geprononceerd, maar nog wel zichtbaar.

LITERATUUR:
Marquet, R. 1998. De Pliocene Gastropodenfauna van Kallo (Oost-Vlaanderen, België). Belgische Vereniging voor Paleontologie. Antwerpen: Gazelle NV.